Παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον το φαινόμενο των εντυπωσιακών συμπτώσεων, το οποίο επιχειρεί να ερμηνεύσει γιατί πολλοί άνθρωποι τις αντιλαμβάνονται ως αποδείξεις εξωαισθητήριας αντίληψης (ESP) ή άλλων υπερφυσικών φαινομένων. Κεντρική θέση αποτελεί το γεγονός ότι γεγονότα τα οποία εκ πρώτης όψεως φαίνονται εξαιρετικά απίθανα, μπορούν στην πραγματικότητα να εξηγηθούν μέσω των νόμων των πιθανοτήτων και της στατιστικής.
Αρχικά, θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι υπάρχει πληθώρα παραδειγμάτων καθημερινών εμπειριών που συχνά δημιουργούν την αίσθηση του «ανεξήγητου», όπως όταν δύο άνθρωποι βλέπουν το ίδιο όνειρο, όταν κάποιος σκέφτεται ένα πρόσωπο λίγο πριν λάβει νέα γι’ αυτό ή όταν δύο άτομα εκφράζουν ταυτόχρονα την ίδια σκέψη. Επειδή τέτοιου είδους περιστατικά προκαλούν έντονη εντύπωση, οι άνθρωποι τείνουν να τα αποδίδουν σε κάποια μυστηριώδη ή μεταφυσική δύναμη. Ωστόσο, η εντύπωση αυτή οφείλεται κυρίως στην αδυναμία του ανθρώπου να αντιληφθεί το πραγματικό μέγεθος των πιθανοτήτων μέσα σε έναν τεράστιο αριθμό καθημερινών γεγονότων και αλληλεπιδράσεων.
Σημαντικό παράδειγμα αποτελεί η εμπειρία του νομπελίστα φυσικού Luis Alvarez, ο οποίος σκέφτηκε έναν παλιό του φίλο λίγο πριν διαβάσει τη νεκρολογία του στην εφημερίδα. Αντί να θεωρήσει το γεγονός μεταφυσικό, επέλεξε να το προσεγγίσει επιστημονικά, χρησιμοποιώντας τη θεωρία των πιθανοτήτων. Υπολόγισε πόσους ανθρώπους γνωρίζει κατά μέσο όρο ένα άτομο, πόσο συχνά σκέφτεται καθέναν από αυτούς και πόσο πιθανό είναι μια τέτοια σκέψη να συμπέσει χρονικά με ένα σημαντικό γεγονός, όπως ο θάνατος ενός φίλου. Μέσα από αυτούς τους υπολογισμούς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τέτοιες συμπτώσεις, όσο εντυπωσιακές κι αν φαίνονται, είναι στατιστικά αναμενόμενο να συμβαίνουν καθημερινά σε αρκετούς ανθρώπους, ιδιαίτερα σε έναν πληθυσμό εκατομμυρίων ατόμων. Παράλληλα, έχει σημασία και η λειτουργία του ανθρώπινου νου και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις συμπτώσεις. Οι άνθρωποι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στα περιστατικά που επιβεβαιώνουν την αίσθηση του «απίθανου», ενώ συνήθως αγνοούν τις αναρίθμητες φορές όπου σκέψεις, όνειρα ή υποθέσεις δεν επιβεβαιώνονται ποτέ. Με άλλα λόγια, η μνήμη και η προσοχή επικεντρώνονται στις επιτυχημένες συμπτώσεις και όχι στις αποτυχημένες, γεγονός που ενισχύει την πεποίθηση ότι πρόκειται για κάτι υπερφυσικό.
Επιπλέον, αξίζει να αναφέρουμε το γνωστό «παράδοξο των γενεθλίων», το οποίο μπορεί να δείξει πόσο συχνά οι άνθρωποι παρερμηνεύουν τις πιθανότητες. Αν και φαίνεται απίθανο δύο άτομα να έχουν ίδια γενέθλια σε μια μικρή ομάδα, στατιστικά αρκούν μόλις 35 άτομα, ώστε η πιθανότητα αυτή να φτάνει περίπου το 85%. Το παράδειγμα αυτό αποδεικνύει ότι η ανθρώπινη διαίσθηση συχνά αδυνατεί να εκτιμήσει σωστά τη μαθηματική πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων γεγονότων.
Εν κατακλείδι, μάλλον οφείλουμε να αποδομήσουμε την αντίληψη ότι οι εντυπωσιακές συμπτώσεις αποτελούν αποδείξεις παραφυσικών φαινομένων. Αντίθετα, φαίνεται πως αυτές μπορούν να εξηγηθούν λογικά και επιστημονικά, όταν εξεταστούν υπό το πρίσμα της στατιστικής, της θεωρίας των πιθανοτήτων και της ανθρώπινης γνωστικής λειτουργίας. Έτσι, αυτό που θα πρέπει να αναδείξουμε είναι η σημασία της επιστημονικής σκέψης και της ορθολογικής ερμηνείας απέναντι σε φαινόμενα που συχνά παρουσιάζονται ως «ανεξήγητα».
D.L. SCHACTER, D.T GILBERT, σ.87. Ψυχολογία. Εκδόσεις Gutenberg, 2025.
Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου